عجایب فرهنگی و هنری ایران

دسته بندی

ایران زادگاه و خانه‌ی همه‌ی ماست، هر چند شگفتی‌های این سرزمین هرگز تمامی ندارد، اما تصمیم گرفتیم تا چند شگفتی متفاوت از این سرزمین را یادآور شویم. در این میان بنای تاریخی، مکان خاص، آداب و رسوم، صنایع دستی، غذا و حیوانی نادر را گنجاندیم.

کلیسای تادئوس مقدس

کلیسای تادئوس مقدس یکی از نخستین کلیساهای جامع جهان مسیحیت به شمار می‌رود. این کلیسا در استان آذربایجان غربی قرار دارد و روی مزار تادئوس( از حواریون حضرت مسیح) احداث شده است. معمار این بنا گریگور روشنگر نخستین رهبر دینی ارمنیان است.

تادئوس مقدس یکی از حواریون مسیح بود که برای تبلیغ دین مسیحیت به منطقهٔ جنوب فلات ارمنستان آمد. در سال ۶۶ میلادی، تادئوس مقدس به همراه سان‌دُخت، دختر پادشاه و تنی چند، که به دین مسیحیت ایمان آورده بودند، به دستور پادشاه وقت ارمنستان دستگیر شدند و پس از شکنجه به قتل رسیدند و تادئوس مقدس در مکان فعلی مدفون شد.

ارمنی‌های ایران هر سال در روزهای آخر تیرماه و هفته اول مرداد ماه (تاریخ مراسم هر ساله متغیر است) که مصادف با قتل تادئوس مقدس و پیروان مسیحی اوست در کلیسای تادئوس مقدس مراسم خاصی برپا می‌کنند. این مراسم با حضور ارمنیان و تعدادی از سفرای کشورهای مسیحی در ایران برای زنده نگه داشتن فرهنگ و هنر این سرزمین برگزار می‌شود.

جنگل سنگی سیرجان

جنگل سنگی سیرجان به دست فردی به نام “درویش خان اسفندیار پور” پس از اصلاحات ارضی در سال ۱۳۴۰ برای اعتراض به از دست دادن املاکش ساخته شد.

این باغ به شکل یک شش ضلعی نامنظم است. درویش خان فردی ناشنوا بود که . امرار معاش او و خانواده‌اش از طریق دامداری و کشاورزی تامین می‌شد.

پس از اصلاحات ارضی در سال ۱۳۴۰، درویش خان برای اعتراض به از دست دادن املاکش، دست از باغ‌داری برداشت تا این‌که همه درختان زمین باقی مانده او پس از تقسیم اراضی خشک شدند. او به همه شاخه‌های درخت‌های میوه سنگ آویزان کرده بود و از آنها چون میوه حقیقی مراقبت می‌کرد. درویش خان اسفندیارپور در سن ۸۳ سالگی در ۱۸ فروردین ۱۳۸۶ درگذشت و پیکرش در این باغ دفن گردید.

هنر خوس دوزی

تکنیک خوس‌دوزی از هنرهای سنتی و قدیمی بندرعباس و سیستان و بلوچستان است که در دوره ی صفوی مورد استقبال و رونق قرار گرفت. این هنر عبارت است از دوختن نوارهای ظریف خوس یا نخ روی پارچه های توری ظریف.

هنر خوس‌دوزی شامل دوخت نوارهای باریک خوس یا همان نقده بر روی پارچه های توری ریزبافت و پارچه هایی است که می‌توان آنها را شمارش کرد و در طرح های هندسی، منحنی، دانه ای، اسلیمی و خشتی پایه بلند است.

علاوه بر پارچه ی توری این هنر بر روی پارچه ی مخمل نیز کار می شود که برای پارچه ی مخمل از سوزن مخصوصی به نام سوزن چنایل استفاده می شود. تاریخچه ی این هنر زیبا بر ما پوشیده است اما آنچه مسلم و واضح است این هنر در زمان صفویه در بندرعباس و بلوچستان از رونق زیادی برخوردار بوده است.

نوع نخی که در خوس دوزی به‌کار می‌رود، نخ نقده طلایی یا نقرهای است که به نخ خوس مشهور است و به همین دلیل به دوختی که با این نخ ها انجام می‌شود خوس‌دوزی می‌گویند. در صورت اجرای ظریف و تمیز، پشت و روی پارچه یکنواخت و هر دو روی پارچه نقشدار می‌شود. هنرمندان این خطه گاهی خوس دوزی را با انواع رودوزی های دیگر از جمله گلابتون و پولکدوزی تلفیق و اثری بدیع و متفاوت خلق میکنند.

مراسم پیرشالیار-فرهنگی دیرینه

این مراسم سالگرد ازدواج پیری افسانه‌ای به نام شالیار است و ریشه در اسطوره‌ها، اعتقادات و آیین‌های مردم روستای اورامان کردستان دارد.

تاریخچه‌ی مراسم پیرشالیار

به باور مردم منطقه اورامان، پیر شالیار صاحب کراماتی بوده؛ به‌عنوان مثال، در فرهنگ و تاریخ شفاهی این منطقه آمده که وی دختر ناشنوای شاه بخارا، «شاه بهار خاتون» را شفا داده است.

پس از اینکه طبیبان از مداوای او عاجز می‌مانند، پادشاه شرط می‌کند، کسی که دخترش را شفا دهد، به دامادی خود در خواهد آورد. آوازه کرامات پیر شالیار به بخارا می‌رسد و از همین رو عده‌ای از اطرافیان پادشاه راهی اورامان می‌شوند. دختر در نزدیکی روستای اورامان تخت، شنوایی خود را به دست می‌آورد و وقتی نزدیک خانه پیر شالیار می‌شوند، صدای نعره دیوی به گوش آن‌ها می‌رسد. دیو از تنوره موسوم به «تنوره دیوها» بر زمین می‌افتد و کشته می‌شود. با مرگ دیو، دختر شاه شروع به صحبت می‌کند و شفا می‌یابد.

شاه نیز به وعده خود عمل می‌کند و دخترش را به عقد پیر شالیار درمی‌آورد و متعاقبا جشن عروسی بزرگی برپا می‌شود. این طور به نظر می‌رسد که مراسم آیینی امروزه، سالگرد همان جشن عروسی است.

امروزه جشن پیرشالیار چگونه برگزار می‌شود؟

جشن پیر شالیار در غروب پنجشنبه هفته اول بهمن ماه آغاز می‌شود و متولی برای شروع مراسم، گردوی درختان وقفی پیر شالیار را با کمک کودکان در میان خانواده‌های روستای اورامان و روستاهای اطراف پخش می‌کند. در واقع آن‌ها با این کار، شروع مراسم عروسی پیر در چهارشنبه و پنجشنبه هفته بعد را نوید می‌دهند. در این فاصله امكانات پخت آش سنتی مراسم و آماده‌كردن دام‌های اهدایی در دستور کار قرار می‌گیرد. علاوه بر این، در طول هفته رسم «كلاو روچنه» اجرا می‌شود که برادران به خواهران خود و برادرزاده‌ها به عمه‌هایشان سر می‌زنند و هدیه‌ای نظیر گردو و شیرینی برای آن‌ها می‌برند.

با فرارسیدن هفته دوم بهمن، قسمت دوم مراسم «كلاو روچنه» و یک روز قبل از مراسم اصلی، از عصر روز سه‌شنبه تا شب هنگام برگزار می‌شود. این برنامه كه خاص كودكان است از روستای سرپیر شروع می‌شود و آن‌ها با كیسه‌هایی در دست به سراغ خانه‌ها می‌روند و هر خانوار تنقلاتی چون بیسكویت، گردو و شیرینی را در كیسه كودكان می‌ریزند تا با شادمانی به خانه برگردند. سپس این ماجرا از اذان صبح چهارشنبه تا طلوع آفتاب در اورامان تخت ادامه پیدا می‌كند.

تعارف در فرهنگ ایرانی

ریشه‌ی تعارف در فرهنگ ایرانی نمونه‌ای از احترام متقابل و تأکید بر رتبه اجتماعی که شامل طیف وسیعی از رفتارها در جامعه است.

در دنیای تعارف کردن، ادب از جایگاه والایی برخوردار است. مردم توسط “تعارف” آن چیزهایی که مورد پذیرششان است را رد می‌کنند؛ چیزی را می‌گویند که منظورشان نیست؛ چیزی را بیان می‌کنند که حسش نمی‌کنند؛ دعوت می‌کنند بی آنکه نیت‌شان واقعا دعوت کردن باشد؛ و حتی به جای انتقال اخبار بد، امید واهی را به دیگری تزریق می‌کنند. اشخاص از این طریق بدون توجه به واقعیت موضوع چیزی را بیان می‌کنند که صرفا “آرزو داشتند آنطور باشد.” تعارف در فرهنگ ایرانی به حدی ریشه‌دار است که یکی از مشخصه‌های فرهنگ ایرانی شناخته می‌شود.

گربه پالاس

این گربه‌ی ایرانی به دلیل ظاهر زیبایش شهرتی جهانی دارد. گربه وحشی پالاس از خاص‌ترین گربه‌های ایرانیست.

گربه‌های پالاس رنگ خاکستری دارند و بر روی دم آن‌ها حلقه‌های سیاه رنگ دیده می‌شود. همچنین بر روی بدن و پیشانی آن‌ها طرح‌های خاصی نقش بسته است. فک گربه‌های پالاس کوچک است و به همین دلیل این پستانداران در مقایسه با دیگر گربه‌سانان، تعداد دندان‌های کمتری دارند اما در عوض دندان‌های نیش آن‌ها بسیار بلند است.

گربه‌های پالاس حیواناتی شدیدا منزوی و غیراجتماعی هستند. هر دو جنس نر و ماده این گربه سان، تنها زندگی می‌کنند، قلمروی خاص خود را دارند و بر روی قلمرو خود بسیار حساس‌اند. این حیوانات اغلب روزها را در درون غارها و مناطق امن و تاریک سپری می‌کنند و در هنگام عصر، برای فعالیت و شکار بیرون می‌آیند. جذابیت زیاد این گونه باعث قاچاق بیش از حد آن و قرار گرفتن این گونه در معرض خطر انقراض شده است.

رشته خشکار

رشته‌خُشکار یا رشته‌خوشکار شیرینی سنتی گیلانی و قدیمی مردم گیلک است. نام این شیرینی از شکل این شیرینی که رشته‌گونه است گرفته شد. این شیرینی به عنوان شیرینی ویژهٔ ماه رمضان نیز مورد استفاده قرار می‌گیرد که در گیلان و به‌ویژه در رشت برای افطار آماده می‌شود.