هنر زیست محیطی - هنر بوم‌شناختی - هنر زمینی - هنر و محیط زیست - هنر و طبیعت

هنر زیست محیطی ، که به آن هنر بوم‌شناختی نیز گفته می‌شود، در بر گیرنده‌ی چندین رویکرد و فرم مختلف هنری است که به تعامل با محیط زیست می‌پردازند و یا آن را بازنمایی می‌کنند. این سبک هنری، محدود به بازه‌ی زمانی چندان مشخصی نیست و شامل قلمرو نسبتا وسیعی از فعالیت‌های هنری می‌شود؛ شباهت کلیدی میان فعالیت‌هایی که تحت این نام دسته‌بندی می‌شوند، نحوه‌ی تعامل آنها با طبیعت و محیط زیست است. در متن زیر، سرآستین به معرفی کوتاه این رویکرد هنری می‌پردازد و برخی از مفاهیم کلیدی آن را بازگو می‌کند. در متون بعدی به معرفی برخی از هنرمندان و آثار هنری مطرح در این شاخه خواهیم پرداخت.

هنر زیست محیطی - هنر بوم‌شناختی - هنر زمینی - هنر و محیط زیست - هنر و طبیعت

خلاصه‌ای از هنر زیست محیطی

از زمانی که انسان‌های اولیه تصویری از رعد و برق و بارش باران را بر دیوار غارهای محل زندگیشان ترسیم کردند، هنرمندان همواره در پی به تصویر کشیدن محیط طبیعی اطرافشان بوده‌اند. با این وجود برای قرن‌های متمادی، حضور مناظر طبیعی در هنر یا به قصد ایجاد حس شگفتی نسبت به طبیعت اطرافمان بود، یا به عنوان فضای پس‌زمینه در ثبت روایات انسانی.

در قرن بیستم، همراه با افزایش نگرانی‌های بین‌المللی در مورد وضعیت محیط زیست و تاثیر ما انسان‌ها بر این موضوع، هنرمندان بسیاری شروع به خلق آثار هنری در تعامل با جهان بیرونی کردند تا توجه‌ها را به معضلات بوم‌شناختی و رابطه و تاثیر ما بر آنها جلب کنند. هنر زیست محیطی به عنوان مفهومی جاافتاده‌تر، از دهه‌ی ۱۹۹۰ جایگاه محکم‌تری پیدا کرد، یعنی زمانی که دیدگاه هنرمندان نسبت به محیط اطرافشان تغییر کرد و آن را نه تنها به عنوان فضای زندگی، بلکه به عنوان سیستمی منسجم دیدند که انسان‌ها در آن نقشی کلیدی دارند.

هنر زیست محیطی - هنر بوم‌شناختی - هنر زمینی - هنر و محیط زیست - هنر و طبیعت

مفاهیم کلیدی در هنر زیست محیطی

برخی از مفاهیم و رویکردهای کلیدی که شیرازه یا نقطه‌ی اشتراک فعالیت‌های هنری که تحت این نام دسته‌بندی می‌شوند هستند را می‌توان به صورت خلاصه به قرار زیر برشمرد:

  • رابطه‌ی انسان و محیط زیست:

    هنرمندان هنر زیست محیطی تلاش می‌کنند تا رابطه‌ی ما انسان‌ها با محیط زیست را از طریق گنجاندن فعالیت هنری‌شان در این حیطه کاوش کنند. این امر باعث تغییر دیدگاه ما نسبت به محل خلق هنر می‌شود. به جای اینکه آتلیه‌ی هنرمند تنها مکان برای خلق اثر هنری باشد، هنرمندان هنر زیست محیطی، طبیعت را به صورتی بسیار آنی‌تر و فعال‌تر در آثارشان دخیل می‌کنند، یا از طریق کار کردن در فضای بیرون به اشکال جدید، و یا با آوردن مواد طبیعی به فضاهای جدید.

  • هماهنگی با طبیعت:

    هنرمندان هنر زیست محیطی سعی دارند که در هماهنگی کامل با طبیعت و محیط زیست فعالیت کنند، نه اینکه در آن اختلال ایجاد کنند. در واقع آنها با دقت کامل تاثیر فردیشان بر طبیعت را در نظر می‌گیرند و سلامت محیط زیست را به خاطر خلق اثر هنری به مخاطره نمی‌اندازند. علاوه بر این، هنرمندان هنر زیست محیطی با رویکردی هنری که در تعامل با مناظر ارگانیک طبیعیست، اثر خود را تسلیم چرخه‌ی غیرقابل کنترل فصل‌ها و فرایندهای مربوط به آن مثل شکفتن گل‌ها، فرسایش و پوسیدگی می‌کنند.

    هنر زیست محیطی - هنر بوم‌شناختی - هنر زمینی - هنر و محیط زیست - هنر و طبیعت

  • عناصر طبیعی:

    هنرمندان هنر زیست محیطی معمولا از مواد طبیعی مثل برگ، گل، شاخه، یخ، خاک، ماسه، سنگ و آب به عنوان زیربنای اثر هنری‌شان استفاده می‌کنند. علاوه بر این، هنرمندان هنر زیست محیطی با انتخاب مکانی که اثر هنری‌شان در آن قرار می‌گیرد، تلاش می‌کنند که هم نحوه‌ی دیده شدن آن مکان را دستخوش دگرگونی کنند و هم در عین حال تنها چیزی را به نمایش بگذارند که تا پیش از آن هم در آنجا قرار داشته. این امر نیاز به این دارد که بینندگان و مخاطبان، در نحوه‌ی نگرش‌شان به دنیای اطراف بازنگری کنند و توجه مستقیم بیشتری به جزئیات ظریف و متمایزی کنند که تشکیل دهنده‌ی محیط زیستِ منسجمی هستند که ما معمولا آن را نادیده می‌گیریم.

  • رابطه با مخاطب:

    هنر زیست محیطی که از هنر زمینی نشأت گرفته است، درباره‌ی اهمیت فضای نمایش بازنگری می‌کند و به دنبال مکان‌های متفاوتی است که هنر می‌تواند در آنها رخ دهد و وجود داشته باشد. این شکل از نگاه انتقادی به موسسات هنری، به دنبال زیر سوال بردن قدرت و اختیار مطلقه‌ی موزه‌ها و گالری‌هاست که در طول تاریخ کنترل شدیدی بر فرایند تولید، فروش و نمایش آثار هنری داشته‌اند. با یافتن مکان‌های جدید، منحصر به فرد و گاهاً غافلگیر کننده، هنرمندان هنر زیست محیطی نه تنها قدرت را از دست دلالان هنری[۱]، خریداران و به طور کلی بازار هنر می‌گیرند، بلکه اساساً به طور کلی نیاز به وجود مخاطب و خریدار برای اثر هنری را زیر سوال می‌برند. در عوض، این هنرمندان بر زایش ایده و فرایند خلق اثر هنری تاکید دارند، بدون اینکه اصراری بر دیده شدن اثرشان توسط افراد بسیار و یا حتی یک مخاطب داشته باشند.

    هنر زیست محیطی - هنر بوم‌شناختی - هنر زمینی - هنر و محیط زیست - هنر و طبیعت

————————————————————————————————————————–

پاورقی:

[۱] Art Dealer: ممکن است برخی احساس کنند که عنوان دلال هنری بار معنایی چندان مثبتی ندارد، اما نویسنده، این لفظ را به دور از هر گونه قضاوت و صرفاً برای اشاره به کسانی که وظیفه‌ی مهم برقراری ارتباط بین خالق و خریدار اثر هنری را برعهده دارند به کار برده. بسیاری از فعالان شناخته شده‌ی این حرفه نیز با این نگاه موافقند، از جمله لیلی گلستان که در این باره می‌گوید: «در ایران نام دلال هنری بد جا افتاده است وگرنه واسطه‌گران هنری محقند، بابت زحمتی که برای معرفی آثار هنرمندان می‌کشند، اجرت بگیرند».

مقالات مرتبط